بازگشت بادگیرهای یزد به تورنتو؛ معماری باستانی ایران در قلب کانادا

در دل تورنتو، شهری که آسمان‌خراش‌های شیشه‌ای و فولادی خط افقش را پر کرده‌اند، ساختمانی ۱۰ طبقه قد برافراشته که روایت متفاوتی از معماری مدرن دارد. لیمبرلاست پلیس (Limberlost Place) در کالج جورج براون، تنها یک ساختمان چوبی با پنل‌های خورشیدی نیست؛ این بنا حامل میراثی است که هزاران کیلومتر دورتر و صدها سال پیش در کوچه‌پسکوچه‌های یزد شکل گرفته بود: بادگیرها و دودکش‌های خورشیدی ایرانی.

این ساختمان که با هدف دستیابی به استانداردهای «کربن صفر » طراحی شده، امروز به نمادی از تلفیق سنت و نوآوری بدل شده است. جایی که معماری باستانی ایران، با ظاهر شیشه‌ای و مدرن، دوباره به صحنه آمده و نقش قهرمان مقابله با بحران انرژی را بازی می‌کند.

از نمای بیرونی، دیواره‌های شیشه‌ای عظیم در دو سوی شرقی و غربی بنا به چشم می‌خورند. پشت این جداره‌ها، پره‌های سیاه‌رنگی قرار دارند که همچون قفسه‌های حرارتی انرژی خورشید را به دام می‌اندازند. نتیجه ساده اما شگفت‌انگیز است: هوای گرم به بالا کشیده می‌شود و بیرون می‌رود، و در همان لحظه هوای تازه از بیرون وارد کلاس‌ها و راهروها می‌شود. یک تهویه طبیعی که نیازی به فن‌های غول‌پیکر و مصرف برق ندارد.

فیل سیلوراستین، معمار پروژه، در گفت‌وگو با خبرنگار CBC توضیح می‌دهد:

این سیستم به ما اجازه می‌دهد برای نیمی از سال بدون تهویه مکانیکی کار کنیم. هوای خنک مثل یک پتو خنک‌کننده از بیرون به داخل جریان می‌یابد و همه چیز را تازه می‌کند.

اما ماجرا به همین‌جا ختم نمی‌شود. در زمستان، این دودکش‌های شیشه‌ای بسته می‌شوند و همان گرمای خورشید به شکل یک پتو حرارتی عمل کرده و دیوارهای ساختمان را گرم نگه می‌دارد. این یعنی کاهش محسوس در هزینه‌های گرمایشی، حتی در سرمای استخوان‌سوز کانادا.

شاید جذاب‌ترین بخش داستان، حضور دانشجویان در قلب ماجراست. در لیمبرلاست پلیس، باز و بسته کردن پنجره‌ها و دریچه‌ها تنها کار سیستم‌های خودکار نیست؛ بلکه بخشی از تجربه آموزشی دانشجویان معماری و پایداری است. نریس رائو، مدیر طراحی و ساخت کالج، می‌گوید:

ما این بنا را به عنوان یک آزمایشگاه زنده ساخته‌ایم؛ جایی که دانشجویان فقط در ساختمان درس نمی‌خوانند، بلکه از خود ساختمان هم یاد می‌گیرند.

کارشناسان انرژی هم بر این باورند که چنین نوآوری‌هایی می‌تواند راهگشای آینده باشد. لیام اوبراین، استاد دانشگاه کارلتون، یادآور می‌شود:

هیچ منطقی ندارد در روزهای بهاری یا پاییزی از کولرهای پرمصرف استفاده کنیم، وقتی کافی است پنجره‌ها را باز کنیم و جریان هوای تازه بیرون را به داخل بیاوریم.

امروز، تورنتو با لیمبرلاست پلیس (Limberlost Place) نشان می‌دهد که پاسخ برخی از چالش‌های مدرن را باید در دل گذشته جست‌وجو کرد. معماری یزد، شهری که به‌عنوان میراث جهانی یونسکو ثبت شده، الهام‌بخش راه‌حل‌های امروز در قلب کانادا شده است.

این بار، بادگیرهای کویر ایران نه برای خنک کردن خانه‌های خشتی یزد، بلکه برای ساخت آینده‌ای پایدار در یکی از سردترین کشورهای جهان دوباره جان گرفته‌اند.